Thanh Hóa - Quảng Nam: Lịch sử và hiện tại gắn kết

[3011]

Làng Cẩm Nê thuộc xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang cách trung tâm thành phố Đà Nẵng 14km về phía Tây-Nam, nằm giữa một vùng đồng bằng do phù sa sông Cẩm Lệ bồi tạo nên. Chẳng những người quanh vùng mà cả người ở xa tận Huế, Đông Hà ngoài Quảng Trị cũng biết cái tên của làng quê nhỏ bé này : Làng Cẩm Nê. Bởi làng có nghề dệt chiếu truyền thống và nổi tiếng từ nhiều đời nay
Theo nhiều tài liệu thì nghề chiếu Cẩm Nê có nguồn gốc từ Hoằng Hóa, Thanh Hóa, được truyền vào miền Nam khoảng từ thế kỷ 15, lúc vua Lê Thánh Tôn chiến thắng Chiêm Thành, sát nhập thành Đồ Bàn vào Quảng Nam- Đà Nẵng. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và bị cạnh tranh gay gắt, nghề chiếu Cẩm Nê vẫn tồn tại và phát triển đến nay.Các làng nghề thường gắn liền với vùng nguyên liệu tại chỗ phục vụ sản xuất, thế nhưng ở Cẩm Nê không có chỗ nào trồng cây đay và lác (cói) – nguyên liệu phục vụ cho nghề dệt chiếu. Do đó, người dân Cẩm Nê phải đi đến các vùng khác để thu mua nguyên liệu.
Cẩm Nê dệt nhiều loại chiếu, khổ rộng, khổ hẹp, dệt chiếu trơn và dệt chiếu hoa. Chiếu trơn là loại chiếu để nguyên sợi màu trắng không nhuộm màu. Chiếu trơn dệt loại lác dài không chắp, sợi nhỏ bán đắt tiền hơn loại dệt lác chắp, dệt hai sợi lác ngắn tiếp nối nhau. Loại chiếu trơn trắng này dùng loại lác phơi khô vừa phải, khi khô còn ửng màu xanh, đem vào dệt. Chiếu dệt xong đem phơi nắng, vừa để cho lá chiếu trắng sáng bóng, vừa cho khô giòn những đầu thừa thòi ra trên mặt lá chiếu của sợi lác, sợi đay, để dùng dao sắc, phạt cho đứt hết.
Loại chiếu hoa ở Cẩm Nê không phải dệt chiếu trắng xong mới dùng khuôn in hoa lên trên nền như một số vùng khác mà phải chọn sợi lác về nhuộm phẩm, màu sắc tùy theo người chủ. Màu đỏ, màu xanh, màu lục, màu vàng, màu ngại …Phẩm nấu lên và nhúng sợi lác vào, nhúng từng nạm một và đem phơi. Một nạm lác có thể nhuộm một hoặc hai ba lần tùy màu phẩm và độ pha chế đậm nhạt. Những sợi lác màu sau khi phơi khô, được đem chiếu hoa.
Một công phu của nghề dệt chiếu là chọn cây để làm khổ và thoi dệt. Phải chọn cây nào thật thẳng, nhẹ và bền. Vùng Cẩm Nê, người ta thường dùng cây cau già để làm khổ và thoi dệt. Hai người, một người giữ khổ, một người cầm thoi, dệt liên tục trong mười tiếng đồng hồ được một đôi rưỡi hoặc hai đôi chiếu, tùy loại đó là chiếu hoa hay chiếu trơn, khổ rộng hay khổ hẹp. Chiếu dệt xong đem trải khắp sân, khắp vườn, phơi để cho chiếu nguội và hoàn tất một phần công việc cuối cùng :ghim các đầu dây đay để cho các sợi lác hai đầu chiếu khỏi bung ra. Công việc này cũng phải khéo tay và có cặp mắt mỹ thuật, không thì chiếc chiếu sẽ lệch.

[3011]

Nói đến truyền thống Tuồng ở Quảng Nam - Đà Nẵng, tôi lại nhớ đến một câu chuyện được lưu truyền trong giới lão nghệ nhân trước đây. Chuyện rằng, ngày xưa ở làng Mỹ Lưu (Phước Sơn) có một gánh Tuồng rất hay. Chẳng may chiếc trống chính của gánh Tuồng này bị nước lụt cuốn đi và trôi dọc theo sông Cái. Từ đó gánh hát nói trên bị suy dần và ở hạ lưu hai bên bờ sông Cái nhiều gánh Tuồng xuất hiện, phát triển.
Bỏ đi cái vỏ huyền thoại, chúng ta sẽ thấy được cái lõi của câu chuyện này: Hát Bội có sớm ở vùng bán sơn địa, rồi phát triển dần xuống đồng bằng, đô thị. Qua nghiên cứu chúng tôi nhận thức là nghệ thuật hát Tuồng xuất phát từ vùng Thanh Hóa. Hiện nay các lão nghệ nhân vẫn giữ cách phát âm trên sân khấu theo tiếng gốc Thanh Hóa. Đồng bào ở huyện Tiên Phước và một số xã ở vùng bán sơn địa các huyện Tam Kỳ, Thăng Bình, Quế Sơn cũng còn phát âm như thế.Ta cũng nên chú ý rằng cho đến trước Cách mạng tháng Tám, nhiều nơi tổ chức hát đầu xuân, hát liên hoan thì rước gánh Tuồng “Đàng nước” (Bàu Toa, Vĩnh Điện…) vì cho là họ hát hay, có cái mới, phục trang đẹp. Nếu là hát lễ thì lại rước các gánh Tuồng “Đàng bộ” (Quế Sơn, Tam Kỳ…) cho là những gánh này có âm đức, mặc dù họ hát hơi xưa, hơi “quê”.
Cái gọi là “âm đức” ở đây, theo chúng tôi là có truyền thống lâu đời, giữ cốt cách xưa, chưa biến hóa, cải tiến gì bao nhiêu.
Nói những chuyện trên để kết luận rằng Quảng Nam - Đà Nẵng có gốc Tuồng từ lâu đời và phát triển liên tục, đến đời ông Dĩnh đã có chiều rộng về phong trào và chiều sâu về nghệ thuật. Thời ông Dĩnh lớn lên cũng là thời mà phong trào Tuồng nghiệp dư, tài tử rất mạnh. Hầu hết các trí thức nho học, đặc biệt là trí thức nho học lớp dưới (không đỗ đạt hoặc đỗ thấp) đều biết hát và nhiều người hát hay, hiểu nghệ thuật sâu. Rồi lớp người Tây học buổi đầu, đặc biệt là giáo giới và y khoa nhiều người cũng biết hát Tuồng ít nhiều và nói chung yêu mến nghệ thuật này. Đó cũng là sự kế thừa, phát triển truyền thống.
Ông Dĩnh ra đời và lớn lên trong một phong trào nghệ thuật sâu rộng như thế, tất chịu ảnh hưởng sớm, và về sau ông tham gia và phát triển tài năng ở lĩnh vực này là có cơ sở ban đầu đó, nằm trong bối cảnh đó.
Ông đi làm quan ở những nơi cũng có phong trào Hát Bội, có nghêï sĩ giỏi. Đặc biệt là thời gian ông làm Thị lang Bộ Lễ, giao tiếp nhiều với các nghệ sĩ nổi tiếng ở đất Thần kinh và những nghệ sĩ nổi tiếng các nơi khác đến đây trong các dịp hát chầu, hát ngự. Từ đó tri thức nghệ thuật của ông ngày một nâng cao.
Tư tưởng của ông Dĩnh vận động theo chiều hướng càng chán quan trường thì càng say mê hí trường. Chán ghét những bộ mặt quan liêu thực trong cuộc đời thì ông càng thích những quan liêu trên sân khấu với niềm xúc cảm thẩm mỹ sâu sắc. Những lời, những ý không nói được trong cuộc sống xã hội ông cho phát ngôn trên sân khấu thông qua nghệ thuật.
Rồi từ yêu nghệ thuật, làm nghệ thuật, ông đã đóng góp nhiều cho sự phát triển của nghệ thuật. Những đóng góp của ông được phát huy nhiều nhất từ sau ngày ông về hưu, dựng rạp hát ở quê mình. Đây là thời gian ông tập trung tâm lực cho sự nghiệp sáng tác, huấn luyện, đào tạo, đạo diễn và nghiên cứu nghệ thuật.
Vậy những đóng góp quý giá của ông ở đây là gì? Tôi xin sơ bộ nêu ra vài ý kiến về một số vấn đề để rồi tiếp tục phát hiện, nghiên cứu.
Về sáng tác kịch bản: Tôi không tìm ở ông Dĩnh những cốt truyện tự nó tạo nên một chủ đề tư tưởng mới, tiến bộ. Điều ấy có thì cũng không nhiều. Ví dụ, tư tưởng chủ đề vở Phong Ba Đình có những tiến bộ rõ ràng về cách nhìn nhận cuộc sống dưới triều vua Nguyễn thì Nguyễn Đình Chiêm đã viết trước nội dung tư tưởng đó, quan điểm đó. Vở Trương Đồ Nhục với tư tưởng triết lý cao là đừng lầm lẫn giữa hiện tượng và bản chất, thì trước ông, một tác giả ở Huế đã viết với chủ đề đó.
Ở đây tôi nhận thấy tư tưởng và đặc tài của ông Dĩnh biểu hiện ở chỗ bất kỳ là chỉnh lý vở cổ, soạn Tuồng theo truyện, viết lại theo cốt truyện một vở đã có, hay sáng tác vở mới, ông đều gởi vào nhân vật những lời Tuồng sắc sảo, gân guốc đả kích chế độ chính trị đương thời, đánh mạnh vào bọn tham quan ô lại, bọn giá áo túi cơm một cách không thương tiếc.
Hoặc trong phát triển tình tiết, ông thêm một lớp Tuồng phụ mà vở cũ không có, để trình bày một quan niệm, nói lên một vấn đề xã hội. Ví dụ, trong vở Phong Ba Đình ông thêm một lớp những người ăn mày hội họp để bàn “kế sách ăn mày”. Ở lớp này ông dùng một chữ “cụ” rất cay độc và ý nhị như đã nói ở trên.
Qua nghiên cứu bước đầu những tác phẩm của ông, chúng tôi thấy có thể nói rằng ông là nhà thơ đả kích sắc sảo đầy chất hiện thực, mang tính hiện đại rõ nét.

[leanhtungptit]

http://tuoitredienban.net/vi/index.p...g-Hoang-Hoa-84
http://dienban.gov.vn/index.php?opti...2485&Itemid=36
http://www.baothanhhoa.vn/vn/chinh-t...tinh-Quang-Nam)

[3011]

Ngày 16-6, Đoàn đại biểu tỉnh Quảng Nam do đồng chí Lê Phước Thanh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam làm trưởng đoàn, đã đến thăm, chúc mừng Đảng bộ và nhân dân Thanh Hóa và dự lễ đón bằng công nhận di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ. Đón và tiếp đoàn có các đồng chí: Mai Văn Ninh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; Hoàng Văn Hoằng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy; đại diện lãnh đạo Sở Lao động- Thương binh và Xã hội.
Sau khi đoàn đại biểu tỉnh Quảng Nam đến dâng hương tại Nghĩa trang liệt sĩ Hàm Rồng (TP Thanh Hóa), đồng chí Mai Văn Ninh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh đã tiếp đoàn tại Văn phòng Tỉnh ủy Thanh Hóa. Tại đây, đồng chí Lê Phước Thanh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam đã chúc mừng những thành tựu mà Thanh Hóa đạt được trong những năm qua, đồng thời, bày tỏ niềm vui trước sự kiện Thành Nhà Hồ được công nhận là di sản văn hóa thế giới và tin tưởng tỉnh Thanh Hóa sẽ tiếp tục phát triển mạnh hơn nữa về mọi mặt trong giai đoạn tiếp theo.
Nhân dịp này, đồng chí Lê Phước Thanh trao tặng bức tranh gỗ mang biểu tượng Thánh địa Mỹ Sơn và Trụ Cầu (Hội An) cho Đảng bộ và nhân dân Thanh Hóa. Thay mặt Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh Thanh Hóa, đồng chí Mai Văn Ninh đã chân thành cảm ơn những tình cảm tốt đẹp mà tỉnh Quảng Nam dành cho Thanh Hóa trong thời gian qua, đồng thời tin tưởng tình cảm anh em kết nghĩa giữa Thanh Hóa - Quảng Nam sẽ ngày càng bền chặt.
Trong khuôn khổ chuyến thăm, Đoàn đại biểu tỉnh Quảng Nam đã trao tặng 500 triệu đồng cho Quỹ “Đền ơn đáp nghĩa” tỉnh Thanh Hóa; trao 10 suất quà, mỗi suất trị giá 3,5 triệu đồng cho 10 đối tượng chính sách thuộc các huyện Nga Sơn, Quan Hóa, Quảng Xương, Tĩnh Gia…; trao tặng 3 nhà tình nghĩa cho các gia đình bà Lê Thị Ý (xã Quảng Tân, huyện Quảng Xương), ông Mai Viết Xuân (xã Nga Tiến, huyện Nga Sơn) và ông Lê Trọng Hợi (xã Hoằng Đạo, huyện Hoằng Hóa), trị giá mỗi căn nhà là 50 triệu đồng. Ngoài ra, tại Trung tâm chăm sóc sức khỏe người có công tỉnh Thanh Hóa, đại diện lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa và Quảng Nam cũng đã trao nhiều phần quà có ý nghĩa thiết thực cho Trung tâm chăm sóc sức khỏe người có công tỉnh Thanh Hóa và các đối tượng là người có công của tỉnh Quảng Nam đang an dưỡng tại Trung tâm chăm sóc sức khỏe người có công tỉnh Thanh Hóa.

[3011]

Mặc dù bác Năm Công (tên thân mật của nguyên Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công) đã đi xa, nhưng những tình cảm sâu đậm mà bác dành cho những người dân ở quê hương vẫn còn in đậm mãi.
Họ vẫn nhớ hình ảnh một người con đất Quảng tài năng, đầy lòng nhân hậu, luôn quan tâm, chăm lo đến đời sống nhân dân cho đến những ngày cuối đời.
Một ngày cuối tháng 7/2012, vào dịp cả nước chuẩn bị kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Võ Chí Công (7/8/1912-7/8/2012), chúng tôi về quê hương ônǵ tại xã Tam Xuân 1, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
Trong tâm trạng bồi hồi xúc động, những người thân, những người đã từng có dịp tiếp xúc, cùng hoạt động hoặc có những kỷ niệm về bác Năm Công trải lòng về vị Chủ tịch kính yêu, người con của quê hương xứ Quảng anh hùng.
Từng tham gia hoạt động cách mạng trước năm 1945, ông Đoàn Tất Thắng (sinh năm 1927, quê tại xã Tam Xuân 1, huyện Núi Thành) bồi hồi nhớ lại: "Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo có truyền thống yêu nước. Đầu những năm 40 của thế kỷ trước, chúng tôi đã chứng kiến cũng như nghe kể về thành tích hoạt động cách mạng và biệt tài 'xuất quỷ nhập thần' của những cán bộ cách mạng đi trước như các đồng chí Võ Toàn (Năm Công), Lê Chưởng, Phan Thị Nễ…"
Tiếp nối truyền thống quê hương, mặc dù còn nhỏ tuổi nhưng Đoàn Tất Thắng đã gan góc nhận làm liên lạc cũng như tiếp tế lương thực cho cán bộ cách mạng. Khi thì củ sắn củ khoai, khi thì gói cơm đùm trong lá chuối đưa đến xóm Miễu Chàm, nơi ông Võ Toàn và một số đồng chí hoạt động cách mạng. Trong những lần đó, ông đã học được rất nhiều từ khí phách, phẩm chất cách mạng và tấm lòng kiên trung của ông Võ Toàn. Năm 1944, ông tình nguyện gia nhập Thanh niên cứu quốc ở địa phương, tham gia cướp chính quyền, chiến đấu cho đến ngày đất nước hoàn toàn giải phóng.
Ông Nguyễn Văn Thạnh (sinh năm 1925, trú thôn Khương Mỹ, xã Tam Xuân 1, là chiến sỹ bị địch bắt tù đày) có người anh là Nguyễn Hộ (Nguyễn Thảng) hoạt động cách mạng cùng với chủ tịch Võ Chí Công trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp rưng rưng kể lại: "Tôi là thế hệ đi sau, nhưng có may mắn là anh trai tôi hoạt động cùng thời với đồng chí Võ Chí Công nên tôi cũng có nhiều lần tiếp xúc và nhận được sự dạy bảo của anh. Tôi nhớ hồi những năm 1935-1940, anh Năm Công mở quán bán hàng tạp hóa mang tên 'Liên Hiệp Nghĩa' tại quê nhà để tập hợp những chiến sỹ cộng sản và những người yêu nước cùng chung sức đánh đuổi giặc ngoại xâm. Có lần mật thám lùng bắt anh tại quán này, bí quá anh Năm Công bèn hái ngay trái chanh trong vườn và ngậm vào miệng giả làm người có cái bướu bên cạnh hàm khiến mật thám Pháp không thể nhận ra 'đối thủ' ngay trước mắt mình."
Sau khi cách mạng phát triển, chủ tịch Võ Chí Công lại tiếp tục lên đường đến những chiến khu, chiến trường khác để tham gia và chỉ đạo cách mạng với chức trách là Bí thư Khu ủy Khu V, Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam…
Sau ngày đất nước thống nhất, chủ tịch Võ Chí Công được giao giữ nhiều trọng trách của Đảng và Nhà nước như Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Thường trực Ban Bí Thư; Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng; Cố vấn Ban chấp hành Trung ương Đảng…
Dù ở cương vị nào, chủ tịch vẫn luôn là người lãnh đạo, cố vấn xuất chúng với những quyết sách linh hoạt, góp phần chèo lái đưa con thuyền cách mạng Việt Nam đến bến bờ thắng lợi.

[3011]

Giữa thế kỷ XVI, khi Hội An đã là trung tâm buôn bán sầm uất ở phía Nam thì Đà Nẵng mới là vị trí tiền cảng, trung chuyển hàng hóa, tu sửa tàu thuyền. Đầu thế kỷ XVIII, vị trí tiền cảng của Đà Nẵng dần dần trở thành thương cảng thay thế cho Hội An, nhất là khi kỹ thuật đóng tàu ở châu Âu phát triển với những loại tàu thuyền lớn, đáy sâu, ra vào vịnh Đà Nẵng dễ dàng.
Năm 1835, khi vua Minh Mạng có dụ: 'Tàu Tây chỉ được đậu tại cửa Hàn, còn các cửa biển khác không được tới buôn bán' thì Đà Nẵng trở thành một thương cảng lớn bậc nhất miền Trung. Tiểu thủ công nghiệp địa phương phát triển với những ngành sửa chữa tàu thuyền, sơ chế nông lâm hải sản; dịch vụ thương mại cũng phát đạt.
Sau khi xâm chiếm toàn bộ đất nước ta vào năm 1889, thực dân Pháp tách Đà Nẵng khỏi Quảng Nam và đổi tên thành Tourane, chịu sự cai quản trực tiếp của Toàn quyền Đông Dương.
Đầu thế kỷ XX, Tourane được Pháp xây dựng trở thành một đô thị theo kiểu Tây phương. Cơ sở hạ tầng xã hội, kỹ thuật sản xuất được đầu tư. Các ngành nghề sản xuất và kinh doanh được hình thành và phát triển: Sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, chế biến hàng xuất khẩu (chè, lương thực, thực phẩm, nước ngọt, nước đá, rượu, nước mắm, cá khô), sửa chữa tàu thuyền, kinh doanh dịch vụ. Cùng với Hải Phòng và Sài Gòn, Tourane trở thành trung tâm thương mại quan trọng của cả nước.
Tháng 3/1965 các đơn vị thủy quân lục chiến Mỹ đổ bộ vào Đà Nẵng và thiết lập ở đây một căn cứ quân sự hỗn hợp lớn. Năm 1967, Đà Nẵng được Mỹ ngụy ấn định là thành phố trực thuộc Trung ương và xác định mục tiêu xây dựng Đà Nẵng thành trung tâm chính trị, quân sự, văn hóa cho vùng I và II chiến thuật. Mỹ cho xây dựng ở Đà Nẵng các căn cứ quân sự và kết cấu hạ tầng: sân bay, cảng, kho bãi, đường sá, công trình công cộng, cơ sở thông tin liên lạc, lập tín dụng ngân hàng. Khu kỹ nghệ Hòa Khánh sản xuất oxygen, acetylene, bột giặt, xay xát, dệt... ở thời kỳ này công nghiệp được phát triển ở mức độ cao hơn: các khu kỹ nghệ thay thế cho công trường thủ công. Tuy nhiên, chiến tranh đã để lại hậu quả nặng nề, hàng trăm nghìn dân quê phải chạy vào các trại tỵ nạn, các khu ổ chuột đô thị; tệ nạn xã hội tăng nhanh, sản xuất không phát triển.
Năm 1975, hòa bình lập lại, Đà Nẵng (là thành phố trực thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng) bắt tay vào khôi phục những hậu quả nặng nề của cuộc chiến tranh. Mặc dù còn lắm khó khăn nhưng công cuộc phục hồi và phát triển thành phố đã đạt nhiều thành quả, nhất là thời kỳ đổi mới, sau 1986.
Ngày 6/11/1996 tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa IX đã thông qua Nghị quyết cho phép tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng tách thành tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng trực thuộc Trung ương. Về địa giới hành chính, thành phố Đà Nẵng mới bao gồm thành phố Đà Nẵng trước đây, huyện Hòa Vang và huyện đảo Hoàng Sa.